The Restoration of the Nymphaeum of Trajanus in Miletus between Formal Renovation and Structural Repair
Giacomo CASA
Öz
Anadolu’nun batı kıyısında, Menderes Nehri deltasının yakınında ve yüksek sismik risk taşıyan bir bölgede yer alan Miletos, Antik Çağ boyunca birçok yıkıcı deprem yaşamış ve bu nedenle antik mimari restorasyonun incelenmesi için ideal bir saha çalışması sunmuştur. Miletos Agorası’ndaki kamusal anıtların Antik Çağ’da gerçekleştirilen restorasyonlarına dair daha geniş bir araştırmanın bir parçası olan bu çalışma, Miletos’taki Traianus Nymphaeumu’nun MS 3. yüzyılda gerçekleştirilen restorasyonunun kapsamlı bir yeniden değerlendirmesini sunmaktadır. Bu anıtsal çeşme, İmparator Traianus’un babası Marcus Victor Traianus tarafından, MS 79-80 yılları arasında kentin agorasının güney bölümünde inşa edilmiştir. Araştırmanın merkezi konusu, İmparator III. Gordianus Dönemi’nde (238-244 CE) gerçekleştirilen ve yapının üçüncü katındaki bloklar üzerine kazınmış olan Yunanca adak yazıtında bahsedilen yenilemenin tespit edilmesi ve bağlamsallaştırılmasıdır. Çalışmanın odak noktası, yazıtın mimari sonuçlarını değerlendirmekti; çünkü yazıt, sadece süslemelerin yenilenmesiyle sınırlı olmayan, daha büyük bir restorasyonu gizliyor olabilir. Bu restorasyon, anıtın uğradığı olası yapısal hasarları gidermeyi amaçlamış olmalıdır. Arkeolojik kanıtların sistematik bir araştırmasının arşiv belgelerinin kapsamlı bir incelemesi yoluyla hem mimari elemanlar hem de yapılar üzerindeki restorasyon izlerini belirlemeyi amaçlayan analiz, cephe bloklarında, özellikle üst seviyelerde yaygın onarımlar ve binanın dokusunda önemli bir konsolidasyon yapıldığını ortaya koymaktadır. Bu kanıt, III. Gordianus Dönemi’nde yürütülen restorasyonun estetik yenilemenin ötesine geçtiğini ve bunun yerine sismik aktivitenin neden olabileceği, kapsamlı ve koordineli bir müdahale gerektiren önemli yapısal hasarları ele aldığını göstermektedir.
Alfödy, G. 1998. “Traianus Pater und die Bauinschrift des Nymphäums von Milet.” REA 100 (3-4): 367-399.
Aristodemou, G. 2013. “Miletus (Antiquity), Nymphaeum of Flavius.” In Encyclopedia of the Hellenic World, Asia Minor: 1-5.
Barresi, P. 2003. Province dell’Asia Minore: costo dei marmi, architettura pubblica e committenza, Studia Archaeologica 125. Roma: L’Erma di Bretschneider.
Berns, C. 2002. “Frühkaiserzeitliche Tabernakelfassaden. Zum Beginn eines Leitmotivs urbaner Architektur in Kleinasien.” In Patris und Imperium. Kulturelle und politische Identität in den Städten der römischen Provinzen Kleinasiens in der frühen Kaiserzeit, Kolloquium Köln, November 1998, edited by C. Berns, H. von Hesberg, L. Vandeput, and M. Waelkens. BABesch Supplements 8, 159-174. Leuven-Paris: Dudley, Ma.
Bingöl, O. 2011. “Beispiele historischer Reparaturen an antiken Steinbauten.” In Fabrica et ratiocinatio in Architektur, Bauforschung und Denkmalpflege, Festschrift für Friedmund Hueberzum 70. Geburtstag, edited by. C. Jäger-Klein, A. Kolbitsh, and F. Hueber, 323-329. Wien: Neuer Wissenschaftliche.
Bonetto, J., S. Camporeale and A. Pizzo. 2014. Arqueología de la construcción IV. Las canteras en el mundo antiguo: sistemas de explotación y procesos productivos. Actas del congreso de Padova (22-24 de Noviembre de 2012), Anejos de Archivo Español de Arqueología 69. Madrid-Mérida: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto de Arqueología de Mérida.
Camporeale, S., H. Dessales and A. Pizzo. 2008. Arqueología de la construcción I. Los procesos constructivos en el mundo romano: Italia y provincias occidentales. Mérida, Instituto de Arqueología (25-26 de Octubre de 2007), Anejos de Archivo Español de Arqueología 50. Mérida: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto de Arqueología de Mérida.
Camporeale, S., H. Dessales and A. Pizzo. 2010. Arqueología de la construcción II. Los procesos constructivos en el mundo romano: Italia y provincias orientales. Congreso, Certosa di Pontignano (Siena, 13-15 de Noviembre de 2008), Anejos de Archivo Español de Arqueología 57. Madrid-Mérida: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto de Arqueología de Mérida.
Camporeale, S., H. Dessales and A. Pizzo. 2012. Arqueología de la construcción III. Los procesos constructivos en el mundo romano: la economía de las obras. École Normale Supérieure (Paris, 10-11 de Dieciembre de 2009), Anejos de Archivo Español de Arqueología 64. Madrid-Mérida: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto de Arqueología de Mérida.
DeLaine, J., S. Camporeale and A. Pizzo. 2016. Arqueología de la construcción V. Man-made materials, engineering and infrastructure. Proceedings of the 5th International Workshop on the Archaeology of Roman Construction (Oxford, April 11-12, 2015), Anejos de Archivo Español de Arqueología 77. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones Científicas, Instituto de Arqueología de Mérida.
Guidoboni, E. 1989. I terremoti prima del Mille in Italia e nell’area Mediterranea. Bologna: SGA.
Hülsen, Chr. 1919. Das Nymphaeum, mit Beiträgen von H. Dessau, E. Herkenrath und Th. Wiegand, Milet V(1). Berlin: Georg Reimer.
Ismaelli, T. 2013. “Ancient Architectural Restoration in Asia Minor. Typology, Techniques and Meanings Discussed with Reference to Examples of Large-Scale Public Buildings in Hierapolis of Phrygia, a Seismic City in Western Turkey.” IstMitt 63: 267-324.
Ismaelli, T., G. Sobrà, S. Bozza, G. Casa and A. Galli. 2022. “Il restauro del Teatro di Hierapolis sotto Costanzo II. In Hierapolis di Frigia XV, edited by F. D’Andria, M.P. Caggia, and T. Ismaelli, 245-308. Istanbul: Ege Yayınları.
Ismaelli, T., B. Duman and S. Bozza. 2024. “Il Ninfeo Monumentale di Tripolis ad Maeandrum: primi risultati tra ricostruzione storica, conservazione e valorizzazione/Tripolis ad Maeandrum Nymphaeumu: Tarihi rekonstrüksiyon, konservasyon ve değerlendirme çalışmalarıyla ilgili ilk rekonstrüksiyon sonuçlar.” In La ricerca archeologica per la ricostruzione storica e la valorizzazione del patrimonio/Mirasın tarihsel yeniden yapılanması ve değerlendirilmesi üzerine arkeolojik araştırma, XIII Convegno sul contributo italiano a scavi, ricerche e studi nelle missioni archeologiche in Turchia (Istanbul, novembre/Kasım 2022), edited by S. Schirmo, and F. Balossi Restelli, 175-189. İstanbul: Edizioni Istituto Italiano di Cultura di Istanbul.
Jung, K. 2006. “Das Hydrekdocheion des Gaius Laecanius Bassus in Ephesos.” In Cura Aquarum in Ephesus, Proceedings of the Twelfth International Congress on the History of Water Management and Hydraulic Engineering in the Mediterranean Region (Ephesus/Selçuk, Turkey, October 2-10.2004), edited by G. Wiplinger. BABesch Supplement 12, 79-86. Leuven: Dudley, Ma.
Kawerau, J. and A. Rehm. 1914. Das Delphinion in Milet, Milet I(3). Berlin: Georg Reimer.
Klein, N. 2015. “Architectural Repairs of the Small Limestone Buildings on the Athenian Acropolis in the Archaic Period.” In Autopsy in Athens. Recent Archaeological Research on Athens and Attica, edited by. M.M. Miles, 1-8. Oxford: Oxbow Books.
Knackfuss, H. 1908. Das Rathaus von Milet, Milet I(2). Berlin: Georg Reimer.
Knackfuss, H. 1924. Der Südmarkt und die benachbarten Bauanlagen, Milet I(7). Berlin: Georg Reimer.
Köster, R. 2004. Die Bauornamentik von Milet. Die Bauornamentik der frühen und mittleren Kaiserzeit, Milet VII(1). Berlin-New York: W. de Gruyter.
Kreiler, B. 1975. Die Statthalter Kleinasiens unter den Flavien, PhD. diss., München.
Maischberger, M. 2009. “Das Nymphäum.” In ZeitRäume. Milet in Kaiserzeit und Spätantike, edited by O. Dally, M. Maischberger, P. Scheider, and A. Scholl, 96-107. Regensburg: Schnell & Steiner.
Niewöhner, Ph. 2016. Miletus/Balat. Urbanism and monuments from the Archaic period to Ottoman periods: a guide book. Istanbul: Ege Yayınları.
Perrier, A. 2019. “L’entretien et la restauration des monuments à Delphes dans l’Antiquité.” In Sarta Tecta, De l’entretien à la conservation des édifices. Antiquité, Moyen Âge, début de la période moderne, Actes de la Journée d’études (Musée d’Art et d’Histoire de SaintDenis, 10-10-2014), edited by Ch. Davoine, A. D’Harcourt, and M. L’Héritier. Bibliothèque d’archéologie méditerranéenne et africaine 25, 97-112. Aix-en-Provence: Presses Universitaires de Provence.
Quatember, U. 2014. “Der Beitrag der Bauforschung zur Untersuchung von Architekturdekoration.” In Antike Bauornamentik. Grenzen und Möglichkeiten ihrer Erforschung, edited by J. Lipps, and D. Maschek. Studien zur antiken Stadt 12, 99-116. Wiesbaden: L. Reichert.
Ritti, T. 2017. Hierapolis di Frigia IX. Storia e istituzioni di Hierapolis. Istanbul: Ege Yayınları.
Robert, L. 1978. “Documents d’Asie Mineure.“ BCH 102: 395-408.
Vanden Broeck-Parant, J. and T. Ismaelli. 2021. Ancient architectural restoration in the Greek world, Proceedings of the International Workshop held at Wolfson College, Oxford, Costruire nel mondo antico 4. Roma: Edizioni Quasar.
Weber, U. 2013. Versatzmarken im antiken griechischen Bauwesen, Philippika 58. Wiesbaden: Harrassowitz.
Casa, G. 2025. “The Restoration of the Nymphaeum of Trajanus in Miletus between Formal Renovation and Structural Repair.” Arkhaia Anatolika 8: 128-145. https://doi.org/10.32949/Arkhaia.2025.72