Aşağıseyit Höyük (Denizli-Çal) Geç Tunç Çağı Tabakalarında Bulunan Hilal Biçimli Ağırlıklar
Erim KONAKÇI
Öz
Aşağıseyit Höyük, Denizli ili Çal ilçesinde, Yukarı Menderes Havzası’nı çevreleyen doğal geçiş güzergâhları üzerinde stratejik bir konuma sahip, yaklaşık 6 hektarlık bir yerleşimdir. Geç Kalkolitik Çağ’dan Roma Dönemi’ne kadar uzanan tabakaların yer aldığı höyükte, 2021 yılından itibaren yürütülen kazılar Geç Tunç Çağı’na ait önemli mimari ve buluntu gruplarını ortaya koymuştur. Bu çalışmanın odak noktasını, 2021–2024 kazı sezonlarında Geç Tunç Çağı tabakalarında ele geçen hilal biçimli pişmiş toprak ağırlıklar oluşturmaktadır. Stratigrafik veriler, Geç Tunç Çağı’nın dört yapı katında da bahsedilen ağırlıkların kullanıldığını göstermektedir. Yerleşimde, teraslı mimariye sahip konut yapıları içerisinde hem tekil hem de toplu halde ele geçen örnekler, bu buluntu grubunun gündelik üretim faaliyetleriyle ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Özellikle taban üzerinde in situ bulunan ağırlıklar, ağırşaklar ve diğer küçük buluntular, söz konusu mekânların domestik nitelikte olduğunu ve tekstil üretiminin yerleşim ölçeğinde örgütlendiğini düşündürmektedir.
Hilal biçimli ağırlıklar, tipolojik ve bezeme özellikleri açısından Erken ve Geç Tunç Çağı evreleri arasında belirgin farklılıklar göstermektedir. Erken evrelerde daha yuvarlak hatlı ve bezemesiz örnekler görülürken, geç evrede daha büyük, köşeli ve sınırlı da olsa nokta bezemeli örnekler öne çıkmaktadır. Bu değişim, üretim teknikleri ve estetik tercihlerdeki dönüşümü yansıtmakta; ağırlık ve boyut çeşitliliği ise farklı niteliklerde tekstil ürünlerinin üretildiğine işaret etmektedir. Karşılaştırmalı değerlendirmeler, Aşağıseyit Höyük buluntularının özellikle İç Batı Anadolu ve Orta Anadolu yerleşimleriyle güçlü benzerlikler gösterdiğini, buna karşılık kıyı Ege’de yaygın olan makara ya da Minos tipi ağırlıkların yerleşimde bulunmadığını ortaya koymaktadır. Bu durum, Yukarı Menderes Havzası’nın Geç Tunç Çağı’nda kültürel ve ekonomik etkileşim ağları içerisinde Orta Anadolu ile daha yakın ilişkiler geliştirdiğini düşündürmektedir. Sonuç olarak, Aşağıseyit Höyük’te ele geçen hilal biçimli tezgâh ağırlıkları, bölgenin köklü tekstil üretim geleneğini belgeleyen önemli veriler sunmakta; Yukarı Menderes Havzası’nın Geç Tunç Çağı Anadolu’sundaki kültürel ve ekonomik konumunun anlaşılmasına anlamlı katkılar sağlamaktadır.
Abay, E. ve F. Dedeoğlu. 2005. “2003 Yılı Denizli/Çivril Ovası Yüzey Araştırması.” Araştırma Sonuçları Toplantısı 12(2): 41–50.
Abay, E. ve F. Dedeoğlu. 2007. “2005 Yılı Denizli/Çivril Ovası Yüzey Araştırması.” Araştırma Sonuçları Toplantısı 24(1): 277–293.
Abay, E., B. Temur, E. Konakçı ve B. Semiz, 2020. “Archaeological and archaeometric observations on inhabitation of the höyük settlement in the Middle and Late Bronze Ages.” Mediterranean Archaeology and Archaeometry 20(1): 107–125.
Bilgen, N. ve Z. Bilgen. 2015. “Orta Tunç Çağ Yerleşimi (IV. Tabaka).” Seyitömer Höyük I, Ed. A.N. Bilgen, 61–118. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Dedeoğlu, F. 2008. “Cultural Transformation and Settlement System of Southwestern Anatolia from Neolithic to LBA: A Case Study from Denizli/Çivril Plain.” Proceedings of the 5th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East (ICAANE 5), Eds. J.M. Córdoba, M. Molist, M.C. Pérez, I. Rubio ve S. Martínez, 587–603. Madrid: Universidad Autónoma de Madrid.
Dedeoğlu, F. 2009. “Denizli-Çivril İlçesi Yüzey Araştırması Verileri Işığında MÖ 2. Binyılda Yukarı Menderes Havzası Yerleşim Düzeni.” Altan Çilingiroğlu’na Armağan: Yukarı Denizin Kıyısında Urartu Krallığı’na Adanmış Bir Hayat, Eds. H. Sağlamtimur, E. Abay, Z. Derin, A.Ü. Erdem, A. Batmaz, F. Dedeoğlu, M. Erdalkıran, M.B. Baştürk ve E. Konakçı, 241–257. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Dedeoğlu, F. ve B. Temur. 2025 (baskıda). “Early Evidence for Prehistoric Weaving in Inner Western Anatolia: The Case of Ekşi Höyük.” Höyük Dergisi.
Erdem, A. 2016. “Bayraklı/Smyrna Makaraları ve Ege Arkeolojisindeki Yeri.” Tüba-Ar 19: 69–77.
Ergün, G. 2013. “Beycesultan Höyük Tunç Çağı Ağırşakları ve Dokuma Ağırlıkları.” Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi.
Fischer, F. 1963. Die hethitische Keramik von Boğazköy. Berlin: Gebr. Mann.
Joukowsky, M.S. 1986. Prehistoric Aphrodisias: An Account of the Excavations and Artifact Studies. Vols. I–II. Excavations and Studies. Providence, RI: Brown University Press.
Konakçı, E. 2014. “Laodikeia’nın İlk Yerleşimi: Asopos Tepesi (First Settlement of Laodikeia: Asopos Hill).” 10. Yılında Laodikeia (2003–2013 Yılları), Ed. C. Şimşek, 87–123. İstanbul: Ege Yayınları.
Konakçı, E. 2020. “Yüzey Araştırmaları Verilerine Göre Aşağıseyit Höyük Yerleşiminde İskân Süreci.” Beşeri Bilimler Ekseninde Güncel Araştırmalar: Kuramlar, Kavramlar, Uygulamalar, Eds. B. Tunçsiper ve D. İnan, 15–32. İstanbul: Kriter Yayınları.
Konakçı, E., A. Kapuci, A. Cura, B. Temur ve F. Dedeoğlu. 2024. “Aşağıseyit Höyük 2022 Yılı Çalışmaları.” Kazı Sonuçları Toplantısı 43(5): 65–76.
Konakçı, E., B. Semiz, M. Kibaroğlu ve İ. Kılbaş. 2025. “Late Bronze Age Painted Decorated Ware in Western Anatolia: An Archaeometric Approach from Aşağıseyit Höyük (Denizli, Türkiye).” Archaeological and Anthropological Sciences 17: 243.
Koşay, H.Z. ve M. Akok. 1973. Alacahöyük Kazısı: 1963–1967’deki Çalışmalara ve Keşiflere Ait İlk Rapor. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Kull, B. 1988. Demircihüyük V: Die mittelbronzezeitliche Siedlung. Mainz am Rhein: Philipp von Zabern.
Lamb, W. 1936. “Excavations at Kusura near Afyon Karahisar.” Archaeologia 86: 1-64.
Lamb, W. 1937. “Excavations at Kusura near Afyon Karahisar.” Archaeologia 87: 1-65.
Marchese, R.T. 1976. “Report on the West Acropolis Excavations at Aphrodisias: 1971–1973.” AJA 80(4): 393–413.
Maner, Ç., E. Abay, E. Karadağ ve E.T. Güzel. 2024. “Untwisting Beycesultan Höyük: The Earliest Evidence for Nalbinding and Indigo-Dyed Textiles in Anatolia.” Antiquity 98: 1–17.
Mellaart, J. ve A. Murray. 1995. Beycesultan, Vol. III, Part II: Late Bronze Age and Phrygian Pottery and Middle and Late Bronze Age Small Objects. Oxford: British Institute of Archaeology at Ankara.
Özgüç, T. ve N. Özgüç. 1953. Kültepe Kazısı Raporu 1949. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
Rahmstorf, L., M. Siennicka, E.A. Strand, M.L. Nosch ve J. Cutler. 2015. “Textile Tools from Tiryns.” Tools, Textiles and Contexts: Textile Production in the Aegean and Eastern Mediterranean Bronze Age, Eds. E.A. Strand ve M.L. Nosch, Ancient Textile Series 21, 267–278. Oxford: Oxbow Books.
Yılmaz, D. 2016. “Geç Tunç Çağında Batı Anadolu’da Tekstil Üretimi: Çine Tepecik Höyüğü Tezgah Ağırlıkları.” Tüba-Ar 19: 99-113.
Konakçı, E. 2025. “Aşağıseyit Höyük (Denizli-Çal) Geç Tunç Çağı Tabakalarında Bulunan Hilal Biçimli Ağırlıklar.” Arkhaia Anatolika 8: 189-205. https://doi.org/10.32949/Arkhaia.2025.75