Arkhaia Anatolika - Etik İlkeler

Yayın Etiği

Arkhaia Anatolika Dergisi’nin editörleri, bilimsel yayın alanına yüksek kaliteli bilimsel çalışmaların eklenmesini sağlamak için katı etik politikalar ve standartlarla birlikte titiz bir çift-kör hakemlik sürecini uygular. Dergimizin yayın etiği, COPE Yayın Etiği Rehberi ve YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Rehberi dikkate alınarak hazırlanmıştır.

Hakem Kılavuzu

Arkhaia Anatolika Dergisi’ne gönderilen yazıların değerlendirilmesinde hakemler çok önemli bir rol oynamaktadır. Editörler, kabul kriterlerini sıkı bir şekilde uygulamak ve makaleleri kabul etme veya reddetme konusunda hakemlerle yakın işbirliği içinde çalışır. Hakem olarak aktif işbirliğiniz, derginin başarısının merkezinde yer alır. Editörler, derginin yüksek standardını korumak için uzman hakemlere güvenmektedir ve ayrıca hakemlerden aldıkları yardım için minnettardırlar.

Makalelerin hakem değerlendirmesi yayın sürecinde önemli bir adım olduğu kadar, her bilim insanının da adil bir şekilde hakemlik yapma yükümlülüğü vardır. Hakemler, bütünleşik bir akademik duruşa sahip, alanında uzman kişiler olmalıdır.

Hakemlerin Görev ve Sorumlulukları

Objektiflik: Hakemler, yazarları kişisel olarak eleştirmeden objektif yorumlar yapmalıdır. Ayrıca, hakemler gerekli destekleyici argümanları sağlamalı ve yazarların çalışmalarını geliştirebilmelerine yardımcı olacak görüşlerini yazarlara açıkça ifade etmelidir.

Editoryal Kararlara Katkı: Hakem değerlendirmesi, editörün editoryal kararlar almasına yardımcı olur ve yazarın makaleyi geliştirmesine katkı sağlar. Atanan bir hakem, gönderilen makalenin değerlendirilmesi konusunda kendini yetersiz hissettiğinde veya zamanında incelemeyi tamamlayamayacağını düşündüğünde, hakemlik davetini kabul etmemeli ve editöre zamanında haber vermelidir.

Gizlilik: İncelenmek üzere hakemlere gönderilen tüm makaleler, gizli belgeler olarak ele alınmalıdır. Hakemler, incelemeyi veya makale hakkındaki bilgileri hiç kimseyle paylaşmamalı veya editörün izni olmadan yazarlarla doğrudan iletişime geçmemelidir. Gönderilen bir makalede açıklanan yayınlanmamış materyaller, yazarın açık yazılı izni olmadan hakemin kendi araştırmasında kullanılmamalıdır. Hakem değerlendirmesi yoluyla elde edilen ayrıcalıklı bilgi veya fikirler gizli tutulmalı ve kişisel çıkar için kullanılmamalıdır.

Çıkar Çatışması: Hakemler, makaleyle bağlantılı herhangi bir yazar, şirket veya kurumla rekabet, işbirliği veya diğer ilişkilerden veya bağlantılardan kaynaklanan çıkar çatışmalarının olduğu makaleleri dikkate almamalıdır. Hakemlerin herhangi bir çıkar çatışmasını editörlere ifşa etmesi hayati önem taşır. Arkhaia Anatolika, Yayın Etiği Komitesi’nin yönergelerini takip eder.

Kaynakların Bildirilmesi: Hakemler, yazarlar tarafından atıfta bulunulmamış çalışmaları belirlemelidir. Bir gözlemin, türetmenin veya argümanın daha önce rapor edildiğine dair herhangi bir ifadeye ilgili alıntı eklenmelidir. Ayrıca bir hakem, daha önce yayınlanmış ya da değerlendirdiği bir makale ile incelenmekte olduğu makale arasında herhangi bir önemli benzerlik ya da örtüşme tespit ederse, bunu editörün dikkatine sunmalıdır.

Hakeme Atıf Talebi: Bir hakem, incelediği makale için kendisinin (veya ortaklarının) çalışmasına atıf yapılmasını önerirse, bu, hakemin atıf sayısını artırmak amacıyla değil, gerçek bilimsel nedenlerle olmalıdır. Ayrıca bk. Hakemler İçin Etik Kurallar

İnceleme Yapma

Hakemlerin değerlendirmeleri objektif olmalıdır. Hakem süreci sırasında hakemlerin aşağıdaki hususları dikkate alarak değerlendirmelerini yapmaları beklenir.

• Makalenin amacı

• Konunun önemi

• Literatüre Katkı

• Yöntemi

• Tartışma

• Ulaşılan sonuç

• Kaynaklar

Editör Kılavuzu

Editörlerin Görev ve Sorumlulukları

Editörler, çoğunlukla dergiyle ilgili temel alanlardaki uzmanlıkları nedeniyle veya alandaki uluslararası varlıkları nedeniyle seçilir. Editör, belirli bir konuda doktora derecesine (PhD) sahip olmalıdır.

Editörlerin Görev Sorumlulukları

Hakem Değerlendirme Sürecinin Koordinesi: Editör, hakem değerlendirme sürecinin adil, tarafsız ve zamanında olmasını sağlamalıdır. Araştırma makaleleri en az iki dış hakem tarafından gözden geçirilmelidir ve gerektiğinde editör ek görüşler almalıdır.

Editör, uygun, kapsayıcı ve çeşitli temsil ihtiyacını göz önünde bulundurarak, ilgili alanda uygun uzmanlığa sahip hakemleri seçmelidir. Editör, hileli hakemlerin seçilmesinden kaçınmak için en iyi uygulamaları izlemelidir.

Editörler, eğer hakemler raporlarını son derece hızlı bir şekilde gönderiliyorsa veya inceleme son derece olumlu ve yüzeysel ise, hakem değerlendirmesi manipülasyonu olasılığına karşı tetikte olmalıdır. Bu gibi durumlarda, ek, bağımsız bir hakem davet etmesi veya atanan hakemin kimliğini ve iletişim bilgilerini kontrol etmesi yararlı olabilir.

Gizlilik: Editör ve editöryal personel, gönderilen bir yazı hakkında herhangi bir bilgiyi ilgili yazar, hakemler, potansiyel hakemler ve uygun olduğu şekilde diğer editör danışmanları dışında hiç kimseye ifşa etmemelidir. Editör, ilgili yazarlar ve hakemlerle aksi kararlaştırılmadıkça, dergiye gönderilen tüm materyallerin ve hakemlerle yapılan tüm iletişimlerin gizliliğini korumalıdır. İstisnai durumlarda editör, şüphelenilen araştırma suistimalini araştırmak için gerekli gördüğü durumlarda diğer dergilerin editörleri ile sınırlı bilgileri paylaşabilir. Gönderilen bir makalede açıklanan yayınlanmamış materyaller, yazarın açık yazılı izni olmadan bir editörün kendi araştırmasında kullanılmamalıdır.

Editoryal Bağımsızlık: Editörler, gönderilen makaleleri yalnızca akademik değerlerine (konunun önemi, çalışmanın orijinalliği, geçerliliği vb.) ve derginin kapsamına uygunluğuna göre değerlendirir. Editörler, yazarların ırkı, cinsiyeti, cinsel yönelimi, etnik kökeni, vatandaşlığı, dini inancı, siyasi felsefesi veya kurumsal bağlantısı konusunda dengeli, objektif ve tarafsız olmalıdır. Bir çalışmayı kabul etme veya reddetme kararları, başka herhangi bir kurumun politikalarına göre değil, yalnızca derginin kendisi tarafından belirlenir.

Araştırma Suistimalinin Önlenmesi: Editörler, araştırma suistimalinin meydana geldiği makalelerin yayınlanmasını tespit etmek ve engellemek için makul adımlar atmalıdır. Bu kategorideki bazı etik sorun örnekleri şunları içerir: intihal, yinelenen yayın, görüntü sahtekarlığı, yazarlık anlaşmazlıkları ve verilerin tahrif edilmesi. Editörlerin herhangi bir araştırma suistimali iddiasından haberdar edilmesi durumunda, editörler iddiaları uygun şekilde ve zamanında ele alacaktır.

Çıkar Çatışması Beyanı: Editör, kendisinin yazdığı veya aile üyeleri veya meslektaşları tarafından yazılan veya editörün ilgi duyduğu ürün veya hizmetlerle ilgili makalelerle ilgili kararlara dahil olmamalıdır. Ayrıca, bu tür bir gönderim, derginin tüm olağan prosedürlerine tabi olmalı, hakem değerlendirmesi, ilgili yazar/editör ve onların araştırma gruplarından bağımsız olarak ele alınmalıdır. Editör, yazarlar ve hakemler tarafından olası çıkar çatışmalarının ifşasına ilişkin ICMJE yönergelerini uygulayacaktır.

Yayın Kararları: Editör, gönderilen tüm makalelerin alanında uzman en az iki hakem tarafından hakem değerlendirmesinden geçmesini sağlar. Baş Editör, dergiye gönderilen makalelerden hangisinin yayımlanacağına, söz konusu çalışmanın geçerliliği, araştırmacılar ve okuyucular için önemi, hakemlerin yorumları ve benzeri yasal gereklilikler temelinde karar vermekle sorumludur. Baş Editör, bu kararı verirken diğer editör veya hakemlerden de görüş alabilir.

Dergiye Atıf Talebi: Editör, derginin metriğini yapay olarak artırarak, sıralamasını etkilemeye çalışmamalıdır. Özellikle, editör, gerçek bilimsel nedenler dışında, o (veya başka herhangi bir) derginin makalelerine yapılan atıfların dahil edilmesini talep etmemelidir. Ayrıca yazarlardan, editörün kendi makalelerine veya editörün sahip olduğu ürün ve hizmetlere atıfta bulunmalarını istememelidir.

Soruşturmalara Katılım ve İşbirliği: Editör, gönderilen veya yayınlanan bir makaleyle ilgili etik kaygılar ortaya çıktığında duyarlı önlemler alacaktır. Bildirilen her etik dışı yayıncılık davranışı soruşturulacaktır. Soruşturma sırasında etik endişe sağlam temellere dayanmışsa, dergide ilgili olabilecek bir düzeltme, geri çekme, endişe ifadesi veya başka bir not yayınlanacaktır.

Yazar Kılavuzu

Yazarların Görev ve Sorumlulukları

Arkhaia Anatolika Dergisi’ne gönderilen çalışmaların bilimsel, etik ve akademik standartlara uygun olması yazarların sorumluluğundadır. Yazarlar, aşağıda belirtilen ilke ve kurallara uymayı kabul etmiş sayılır.

Özgünlük ve Bilimsel Katkı

Yazarlar, dergiye gönderdikleri çalışmaların özgün olduğunu ve daha önce başka bir yerde yayımlanmadığını veya değerlendirme sürecinde bulunmadığını garanti etmelidir. Çalışma, bilimsel etik ilkelere uygun biçimde hazırlanmalı ve literatüre özgün katkı sunmalıdır.

Makale içerisinde kullanılan tüm kaynaklar uygun akademik atıf kurallarına göre eksiksiz biçimde belirtilmelidir. Başka çalışmalardan yapılan alıntılar, tablolar, görseller veya veriler uygun izinler alınarak kullanılmalıdır.

Çoklu, Yinelenen ve Eşzamanlı Yayın
Yazarlar aynı çalışmayı eşzamanlı olarak birden fazla dergiye göndermemelidir. Daha önce yayımlanmış veya yayımlanmak üzere kabul edilmiş bir çalışma yeniden değerlendirme amacıyla dergiye sunulmamalıdır. Bu tür davranışlar etik ihlal olarak değerlendirilir.

Yazarlık Katkısı
Makalenin yazarı olarak belirtilen kişiler çalışmaya bilimsel açıdan anlamlı katkı sunmuş olmalıdır. Yazarlık sıralaması tüm yazarların ortak kararıyla belirlenmelidir.

Aşağıdaki ölçütlerden en az birine önemli katkı sağlamayan kişiler yazar olarak gösterilmemelidir:
Çalışmanın tasarımı veya veri toplama süreci
Veri analizi ve yorumlanması
Makalenin yazımı veya bilimsel açıdan gözden geçirilmesi
Çalışmaya katkı sunan ancak yazarlık kriterlerini karşılamayan kişiler “Teşekkür” bölümünde belirtilmelidir.

Veri Erişimi ve Saklama
Yazarlar, gerekli görüldüğünde çalışmaya ait ham verileri editörlükle paylaşabilmeli ve verilerin doğruluğunu kanıtlayabilmelidir. Veriler makul bir süre boyunca güvenli şekilde saklanmalıdır.

Etik Kurul Onayı ve Yasal İzinler
Etik kurul izni gerektiren araştırmalar için ilgili etik kurul onayı alınmalıdır. Gerekli izin bilgileri makale içerisinde açıkça belirtilmelidir.
Kazı, arazi çalışması, müze materyali kullanımı veya kültürel miras araştırmaları gibi özel izin gerektiren çalışmalarda ilgili kurum izinleri sağlanmalıdır.

Çıkar Çatışması Beyanı
Yazarlar, çalışmalarını etkileyebilecek her türlü mali, kurumsal veya kişisel çıkar çatışmasını açıkça beyan etmelidir. Destekleyen kurumlar ve proje bilgileri makalede belirtilmelidir.

Yapay Zekâ Kullanımı
Makale hazırlanma sürecinde yapay zekâ araçlarından yararlanılmışsa, kullanım şekli açık ve şeffaf biçimde belirtilmelidir. Yapay zekâ araçları yazar olarak gösterilemez. Çalışmanın tüm bilimsel, etik ve hukuki sorumluluğu yazarlara aittir.

Hata Bildirimi ve Düzeltme
Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında önemli bir hata veya yanlışlık tespit ettiklerinde durumu gecikmeden editöre bildirmeli ve düzeltme veya geri çekme sürecinde editörlükle iş birliği yapmalıdır.

Hakem Sürecine Katılım
Yazarlar, hakem ve editör yorumlarına akademik bir üslup içinde, zamanında ve gerekçeli biçimde yanıt vermelidir. Revizyon sürecinde yapılan değişiklikler açık şekilde belirtilmelidir.

İntihal ve Etik İhlaller
İntihal, veri uydurma, veri çarpıtma, sahte yazarlık, dilimleme yayın ve diğer etik ihlaller kesinlikle kabul edilmez. Dergi gerekli gördüğü durumlarda COPE yönergeleri doğrultusunda işlem yapma hakkını saklı tutar.

Telif Hakkı ve Lisanslama
Yazarlar, makalelerinin yayımlanması durumunda derginin telif ve lisans politikalarını kabul etmiş sayılır. Kullanılan tüm görsel, tablo ve materyaller için gerekli kullanım izinlerinin alınmasından yazarlar sorumludur.

Araştırma Etiği ve Bilimsel Sorumluluk İlkeleri

• Araştırmaların tüm aşamalarında bilimsel dürüstlük, şeffaflık ve tarafsızlık esas alınmalıdır. Veri üretimi, analizi ve yorumlanması süreçlerinde yanıltıcı veya manipülatif uygulamalardan kaçınılmalıdır.
• Araştırmaya katılan bireyler çalışma hakkında açık şekilde bilgilendirilmeli ve gerekli durumlarda gönüllü onamları alınmalıdır.
• Katılımcılara ait kişisel bilgiler gizli tutulmalı; veri saklama ve paylaşım süreçlerinde gizlilik ve veri güvenliği ilkelerine uyulmalıdır.
• Araştırmalara katılım gönüllülük esasına dayanmalı, katılımcılar istedikleri zaman çalışmadan ayrılabilmelidir.
• Araştırma sürecinde bireylerin fiziksel, psikolojik veya sosyal açıdan zarar görmemesi için gerekli önlemler alınmalıdır. Hassas gruplarla yapılan çalışmalarda özel etik dikkat gösterilmelidir.
• Araştırmacılar, çalışmayı etkileyebilecek mali veya kurumsal çıkar ilişkilerini açıkça beyan etmeli ve bilimsel bağımsızlıklarını korumalıdır.
• İntihal, veri uydurma, çarpıtma, haksız yazarlık ve benzeri etik ihlaller kabul edilemez. Kullanılan tüm kaynaklara uygun şekilde atıf yapılmalıdır.
• Araştırma sonuçları kamuoyunu yanıltmayacak biçimde, akademik sorumluluk çerçevesinde sunulmalıdır.
• Yapay zekâ ve dijital araçların kullanıldığı çalışmalarda kullanılan teknolojiler açıkça belirtilmeli; etik kullanım, doğruluk ve veri güvenliği ilkeleri gözetilmelidir.

Paylaş!