Soli Pompeiopolis Afrika Kırmızı Astarlı Seramikleri

Volkan YILDIZ

. Sayı

Geliş Tarihi : 04.02.2022 | Kabul Tarihi : 09.03.2022

DOI : 10.32949/Arkhaia.2022.46 | Yayın Tarihi : 15.3.2022 12:15:57

Özet

Bu çalışmada, Ovalık Kilikya Bölgesi’nin önemli bir liman kenti olan Soli Pompeiopolis’te bulunan Afrika Kırmızı Astarlı Seramikleri değerlendirilmiştir. Kentte, 1999-2019 yılları arasında Sütunlu Cadde, nekropolis ve Soli Höyük’te gerçekleştirilen sistematik kazılar ile ortaya çıkarılan Geç Roma seramikleri arasında Afrika Kırmızı Astarlı Seramikleri, en yoğun ikinci grubu oluşturmaktadır. Bu seramik grupları yoğun olarak Sütunlu Cadde’de bulunmuştur. Bu gruba giren 109 parça seramik saptanmıştır. Bu kadar yoğun bir grup beraberinde 20 farklı formdan oluşan bir repertuvarın oluşmasını sağlamıştır. Grubun form repertuvarının oluşturulmasında genel olarak Hayes’in tipolojisi örnek alınmıştır. Hayes’in tipolojisinde olmayan bir form ise Mackensen’nin tipolojisine göre değerlendirilmiştir. Tespit edilen formların tamamı yiyecek servisinde kullanılan tabak, kâse ve kapaklardır. Söz konusu grupta saptanan formlara işlevsel açıdan bakıldığında, Afrika Kırmızı Astarlı Seramikleri arasında bulunan kapalı kapların yerine farklı ebatlarda tabak, kâse ve kapakların tercih edildiği görülmüştür. Bu kap repertuvarı, gelir düzeyi düşük halkın bu kap kacakları tercih ettiğini göstermektedir. Ayrıca barbotine, aplike veya kalıpta yapılan kabartmalı bezemelerin görüldüğü daha nitelikli kapların eksikliği de, Soli Pompeiopolislilerin hayat standartları açısından da fikir vermektedir. Üretildikleri süreçte metal kaplara gerek formları gerekse bezemeleriyle de öykünen bu seramikler; Kuzey Afrika’da Tunus’un merkezi ile kuzeyinde bulunan atölyelerde MS 1. yüzyıl ortalarından MS 7. yüzyıl sonlarına kadar üretilmişlerdir. Soli Pompeiopolis’te tespit edilen Afrika Kırmızı Astarlı grubu MS 1. ve 4. yüzyıllar arasında sınırlı sayıdadır. Bu veriler, kentin MS 1. yüzyılın son çeyreğinden itibaren Kuzey Afrika ile ticaret ilişkisinin olduğunu göstermektedir. Kentte, Afrika Kırmızı Astarlıları sayısının ve form çeşitliliğinin artmaya başladığı tarih MS 5. yüzyılken; en yoğun görüldüğü tarih MS 6. yüzyıldır. MS 7. yüzyıldan itibaren ise Afrika Kırmızı Astarlılarının sayısında ciddi oranda bir düşüş görülür. Bu olumsuz etkinin nedeni MS 7. yüzyılda bölgeyi etkisi altına alan Arap akınları olmalıdır. Bu veriler, kentin MS 7. yüzyıldaki Arap akınları sırasında var olduğunu ve de belli bir süre daha varlığını devam ettirdiğini; limanının aktif bir şekilde kullanıldığını göstermektedir.

Adak-Adıbelli, I. (2006). Tarsus Geç Roma Seramiği. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Ankara Üniversitesi.

Adak-Adıbelli, I. (2013). Tarsus Cumhuriyet Alanı’nda Bulunan İnsan Tasvirli Afrika Kırmızı Astarlıları. M. Tekocak (Ed.), K. Levent Zoroğlu’na Armağan/ Studies in Honour of K. Levent Zoroğlu (ss. 19-28). Ege Yayınları.

Adak-Adıbelli, I. (2017). Tarsus Kırmızı Astarlı Geç Roma Dönemi Seramikleri. I.Adak Adıbelli, G.İlgezdi Bertram, K. Matsumura, E. Baştürk, C. Koyuncu, H.A. Kızılarslanoğlu, T. Y. Yedidağ ve A. Topaloğlu Uzunel (Ed.) Barış Salman Anı Kitabı (ss. 1-18). Ege Yayınları.

Alkaç, E. (2012). Korykos (Kilikia) Yüzey Araştırmalarında Bulunan LR 1 Amphoraları. Olba 20, 323-344.

Altıoğlu, D. (2017). MS 7. Yüzyılda Arap-Bizans Savaşlarında Kilikia. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Mersin Üniversitesi.

Autret, C.- Yağcı, R. ve Rauh, N. (2010). Soli/Pompeiopolis’te LRA 1 Amphora Fırını Alanı. Anmed 2010-8, 203-207.

Ayaz, M. (2014). Asos Kuzey Stoası Kırmızı Astarlı Roma Seramiği. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Onsekiz Mart Üniversitesi.

Aybek, S., Arslan, B. ve Gülbay, O. (2021). The Peristyle House of Metropolis. Ege Yayınları.

Aydın, S. (2019). Olba Geç Roma Dönemi Seramik Buluntuları. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Gazi Üniversitesi.

Berndt, M. (2003). Funde aus dem Survey auf der Halbinsel von Milet (1992-1999): Kaiserzeitliche und Frühbyzantinische Keramik. Internationale Archäologie 79. VML Vlg Marie Leidorf.

Bonifay, M. (2004). Etudes sur la Ceramique Romaine Tardive d’Afrique. Archaeopress.

Burragato, F., Nezza M., Ferrazzoli, A. F. ve Ricci, M. (2007). Late Roman I Amphora Types Produced at Elaiussa Sebaste. M. Bonifay ve J.-C. Teglia (Ed.) LRCW 2, Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean, Archaeology and Archaeometry (ss. 689-700). Archaeopress.

Carandini, A. (1969). Vibia Sabina: Funzione Politica, Iconografia e il Problema del Classicismo Adrianeo. Olschki.

Carandini, A. ve Tortorella, S. (1981a). Produzione A/D. G. P. Carratelli (Ed.) Atlante dell forme ceramiche I. Ceramic fine romana nel bacino mediterraneo (medio e tardo impero). Enciclopedia dell’Arte Antica, Classica e Orientale (ss. 52-58). Istituto dell’Enciclopedia Italiana.

Carandini, A. ve Tortorella, S. (1981b). Produzione D. G. P. Carratelli (Ed.) Atlante dell forme ceramiche I. Ceramic fine romana nel bacino mediterraneo (medio e tardo impero). Enciclopedia dell’Arte Antica, Classica e Orientale (ss. 78-116). Istituto dell’Enciclopedia Italiana.

Demesticha, S. ve Michaelides, D. (2001). The excavation of a Late Roman 1 Amphora Kiln in Paphos. E. Villeneuve ve P.M. Watson (Ed.) La céramique byzantine et proto-islamique en Syrie-Jordanie (IVe-VIIIe siècles apr. J.-C.) (ss. 289-296). IFPO.

Diamanti, C. (2010). Stamped Late Roman/Poto-Byzantine Amphoras from Halasarna of Kos. RCRFActa 41, 1-8.

Diamanti, C. (2016). The Late Roman Amphora Workshops of Paros Island in the Aegean Sea. RCRFActa 44, 691-697.

Doğer, L. (2007). Byzantine Ceramics: Excavations at Symrna Agora (1997-98 and 2002-03). B. Böhlendorf-Arslan, A. O. Uysal ve J. Witte- Orr (Ed.) Çanak, Late Antique and Medieval Pottery and Tiles in Mediterranean Archaeological Contexts, Byzas 7 (ss. 99-121). Ege Yayınları.

Doksanaltı, E. M. (2006). Knidos Kap Krio Kazı Alanı. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Selçuk Üniversitesi.

Duman, B. (2014). Red Slip Pottery from Laodicea/Phrygia. RCRFActa 43, 95-103.

Duman, B. (2016). African Red Slip Ware in Lydian Tripolis. RCRFActa 44, 699-706.

Durukan, M. (2015). Mersin’den Tarsus’a Kilikia Kıyılarındaki Kayıp Kentler (Zephyrion, Ingira, Aulai, Ankhiale, Kyinda-Kundi, Sizzu). Arkeoloji ve Sanat.

Empereur, J. Y. ve Picon, M. (1989). Les Régions de production d’Amphores impériales en Méditerranée orientale, Amphores romaines et histoire économique: Dix ans de recherche, Actes du colloque de Sienne (22-24 mai 1986) (ss. 223-248). Ecole française de Rome.

Ergürer, E. (2012). Parion Roma Dönemi Seramiği. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Atatürk Üniversitesi.

Ergürer, E. (2015a). Ceramics. C. Başaran (Ed.) The Flourishing city of Ancient Troad: Parion (ss.137-150). Ege Yayınları.

Ergürer, E. (2015b). Parion, Agora ve Dükkanlarında Ele Geçen Sigillatalar ve Kırmızı Astarlı Seramikler. C. Başaran ve V. Keleş (Ed.) Parion Kazıları 10. Yıl Armağanı (ss. 49-86). Bilgin Kültür Sanat Yayınları.

Ergürer, E. (2018). Sigillata, Late Roman Red Slip Pottery and Others. C. Başaran- H.E. Ergürer (Ed.) Roman Theater of Parion (ss. 91-126). Pozitif Matbaa.

Erol, D. (2011). Smyrna Agorasında Ele Geçen Terra Sigillata ve Geç Roma Seramiği. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Dokuz Eylül Üniveristesi.

Erol, A. F. ve Tamer, D. (2020). Zeugma’dan Ele Geçen Geç Roma Kırmızı Astarlı Seramikleri. Anadolu/Anatolia 46, 49-121. https://doi.org/10.36891/anatolia.692001

Ferrazzoli, A. F. (2003). Instrumentum Domesticum.Tipologia Dei Reperti Ceramici e Aspetti Delle Produzioni e Della Circolazione Dei Materiali. E. E. Schneider (Ed.) Elaiussa Sebate II: Un Porto tra Oriente e Occidente (ss. 649-661). L’ERMA di Bretschneider.

Ferrazzoli, A. F. ve Ricci, M. (2010). La Ceramica. E. E. Schneider (Ed.) Elaiussa Sebate III: L’Agora Romana (ss.186-224). Ege Yayınları.

Gassner, V. (1997). Das Südtor Tetragonos-Agora: Keramik und Kleifunde. Foschungen in Ephesos XIII 1/1. Verl. der Österr. Akad. der Wiss. https://doi.org/10.11588/diglit.52037#0001

Hayes, J. W. (1972). Late Roman Pottery. British Scholl at Rome.

Hayes, J. W. (1980). A Supplement to Late Roman Pottery. British Scholl at Rome.

Hayes, J. W. (1992). Excavations at Saraçhane in Istanbul, Vol. 2, The Pottery. Princeton University Press.

Hayes, J. W. (1997). Handbook of Mediterranean Roman Pottery. The Trustees of the British Museum.

Hayes, J. W. (2008). The Roman Pottery, Fine Ware Imports. The Athenian Agora XXXII. The American School of Classical Studies at Athens.

Jacobsen, K. W., (2004). Reginol Distribution of Transport Amphorae in Cyprus in the Late roman Period. J. Eiring ve J. Lund (Ed.) Transport Amphorae and Trade in the Eastern Mediterranean Acts of the International Colloqium at the Danish Institute at Athens September 26-29 2002 (ss. 43-148). Aarhus University Press.

Jones, F. F. (1950). The Hellenistic and Roman Periods. H. Goldman (Ed.). The Pottery Excavations at Gözlükule, Tarsus I (ss. 149-296). Princeton University Press.

Kenrick, Ph. M. (1985). The Fine Pottery, Excavations at Sidi Khrebish Benghazi (Berenice). Vol. III, Part 1. Dept. of Antiquities, People's Socialist Libyan Arab Jamahirya.

Kramer, N. (2012). Diokaisareia in Kilikien 1: Keramik und Kleinfunde aus Diokaisareia. De Gruyter.

Lamboglia, N. (1958). Nuove osservazioni sulla ‘terra sigillata chiara’ (Tip A e B). Rivista di studi liguri 24, 257-330.

Lamboglia, N. (1963). Nuove osservazioni sulla ‘terra sigillata chiara’ (II). RStLig 29, 145-212.

Mackensen, M. (1985). Prospektion einer spätantiken Sigillatatöpferei in El Mahrine/Nordtunesien. CEDAC 6, 29-39.

Mackensen, M. (1993). Die Spaetantiken Sigillata und Lampentöpfereien von El Mahrine (Nordunusien). Studien Zur Nordafricanischen Feinkeramik des 4. Bis 7. Jahrhunderts. Beck

Mackensen, M. (1998). Centres of African Red Slip Ware Production in Tunisia from the Late 5th to the 7th Century. L. Sagui (Ed.) Ceramica in İtalia: VI-VII secolo. Biblioteca di Archeologia Medievale 14/1 (ss. 23-40). All'insegna del Giglio.

Mackensen, M. (2009). Technology and organisation of ARS ware production-centres in Tunisia. J H. Humphrey (Ed.) Studies on Roman Pottery of the Provinces of Africa Proconsularis and Byzacena (Tunisia): Hommage à Michel Bonifay JRA Suppl. 76 (ss. 17-44). Journal of Roman Archaeology.

Manning, S. W., Monks, S. I., Sewell, D. A. ve Demesticha, S. (2000). Late Roman Type 1a Amphora Production at the Late Roman Site of Zygi-Petrini, Cyprus (ss. 233-257) Report of the Department of Antiquities Cyprus.

Marksteiner, T. ve Yener-Marksteiner, B. (2009). Die Grabungen in Sondage 30/36/37 in der Weststadt von Limyra: Der archäologische Befund und die Keramik. ÖJh 78, 221-252. https://doi.org/10.1553/oejh78s221

Mimaroğlu, S. (2020). Letoon Geç Roma-Erken Doğu Roma Dönemi Kırmızı Astarlı Seramikleri’nin Ön Değerlendirmesi. Cedrus 8, 279-297. https://doi.org/10.13113/CEDRUS.202013

Munsell (2013). Munsell Soil Color Charts. U.S. Gov. Print.

Opait A. (2004). The Eastern Mediterranean Amphorae in the Province of Scythia. J. Eiring ve J. Lund (Ed.) Transport Amphorae and Trade in the Eastern Mediterranean Acts of the International Colloqium at the Danish Institute at Athens September 26-29 2002 (ss. 293-308). Aarhus University Press.

Öz, C. (2020). Myra ve Andriake Geç Roma Dönemi Seramikleri. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Akdeniz Üniversitesi.

Poblome, J. (1999). Sagalassos Red Slip Ware: Typology and Chronology. Studies in Eastem MediterraneanArchaeology II, Brepols Publishers.

Rautman, M. L. (1995). Two late Roman wells at Sardis. AASOR 53, 37-84.

Ricci, M. (2007). Elaiussa Sebaste: Context, Production & Commerce. B. Böhlendorf-Arslan, A. O. Uysal ve J. Witte-Orr (Ed.), Çanak: Late Antique and Medieval Pottery and Tiles in Mediterranean Archaeological Contexts, BYZAS 7 (ss. 169-180). Ege Yayınları.

Robinson, H. S. (1959). Pottery of The Roman Period, Chronology. The Athenian Agora V. The American School of Classical Studies at Athens.

Salomonson, J. W. (1969). Spätrömische rote Tonware mit reliefverzierung aus nordafrikanischen Werkstätten: Entwicklungsgeschichtliche Untersuchungen zur Reliefgeschmückten Terra Sigillata Chiara ”C” . BABesch  44, 4-109.

Schneider, A.M. (1952). Pompeiopolis. RE XXI, 2043-2045.

Şen-Yıldırım, D. (2012). Hurmalık Hamamı Buluntuları Işığında Patara’nın Geç Roma-Erken Bizans Dönemi Kuzey Afrika Kökenli Seramikleri. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 12(4), 151-172.

Şenol, A. K. ve Alkaç, E. (2017). A Rediscovery of a LR 1 Workshop in Cilicia and the Existence of LR 1 in Alexandria due to the New Evidence. D. Dixneuf (Ed.) LRCW 5, Late Roman Coarse Wares, Cooking Wares and Amphorae in the Mediterranean, Archaeology and Archaeometry Vol. 2 (ss. 831-843). Alexandrie Centre d'Etudes Alexandrines.

Şimşek, C. ve Bilgin, M. (2018). Laodikeia Geç Antik Çağ Seramikleri. C. Şimşek, T. Kaçar (Ed.), Geç Antik Çağ’da Lykos Vadisi ve Çevresi. Laodikeia Çalışmaları Ek Yayın Dizisi I (ss. 175-200). Ege Yayınları.

Tekocak, M. (2006). Kelenderis Roma Çağı Seramiği. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Selçuk Üniversitesi.

Tekocak, M. (2009). African and Cypriot Red Slip Wares from Kelenderis. H. Öniz (Ed.) SOMA 2008. Proceedings of the XII Symposium on Mediterranean Archaeology. Eastern Mediterranean University.Famagusta. North Cyprus 5-8 March 2008. BAR International Series 2009 (ss. 132- 142). Archaeopress.

Tekocak, M. (2019). Stratonikeia Kazılarında Bulunan Kırmızı Astarlı Seramikler. B. Söğüt (Ed.) Stratonikeia Çalışmaları 4. Mimari, Heykel ve Küçük Buluntu Araştırmaları (ss. 85-123). Ege Yayınları.

Ünal, A. (2006). Hitit İmparatorluğu’nun Yıkılışından Bizans Dönemi’nin Sonuna Kadar Adana ve Çukurova Tarihi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 15(3), 67-102.

Vapur, Ö. (2001). Magnesia ad Maeandrum Gymnasion’u Roma Dönemi Seramikleri. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi], Ankara Üniversitesi.

Vroom, J. (2004). Late Antique Pottery, Settlement and Trade in the East Mediterranean: A Preliminary Comparison of Ceramics from Limyra (Lycia) and Boeotia. W. Bowden, L. Lavan ve C. Machado (Ed.) Recent Research on the Late Antique Countryside (Late Antique Archaeology 2) (ss. 281-331). Brill.

Waage, F. O. (1933). The American Excavations in the Athenian Agora: First Report. Hesperia 2(2), 294-298.

Waage, F.O. (1948). Hellenistic and Roman Tableware of North Syria. F. O. Waagé (Ed.), Antioch on the Orontes: Ceramic and Islamic Coins IV (ss. 2-60). Princeton University Press.

Waal, A. D. (1904). Altchristliche Thonschüsseln. RömQSchr 18, 308-321.

Williams, C. (1977). A Byzantine Well-Deposit from Anemurium (Rough Cilicia). AnatSt 27, 175-190. https://doi.org/10.2307/3642662

Williams, C. (1989). Anemurium. The Roman and Early Byzantine Pottery. Pontificial Institute of Mediaeval Studies.

Yağcı, R. (2008). Soli/Pompeiopolis. Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi 3 (ss.1426-1427). YEM Yayınevi.

Yağcı, R. (2011). Mersin’in Antik Dönem Ticaret Tarihinde Soli/Pompeiopolis Limanı. Fevzi Demir (Ed.) Türk Deniz Ticareti Tarihi Sempozyumu III. Mersin ve Doğu Akdeniz. 7-8 Nisan 2011 (ss. 56-64). Umur Basımevi.

Yaman, A. (2018). Arykanda Geç Antik Dönem Mahallesi Seramikleri. [Yayımlanmamış Doktora Tezi], Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi.

Yıldız, V. (2019). Soli Pompeiopolis Sütunlu Caddesi’nde Bulunan Doğu Sigillatası D Grubu Seramikleri. Selçuk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi 42, 245-274, https://doi.org/10.21497/sefad.675220.

Yıldız, V. (2021). Soli Pompeiopolis’ten İthal Kırmızı Astarlılar. O. Dumankaya (Ed.), Arkeolojik Küçük Buluntular, Pişmiş Toprak, Metal, Kemik, Cam ve Taş Eserler/Archaeological Small Artifacts, Terracotta, Metal, Bone, Glass and Stone Artifacts (ss. 529-559). Doruk Yayınları.

Yıldız, V. (2022). Soli Pompeiopolis Afrika Kırmızı Astarlı Seramikleri. Arkhaia Anatolika, 5, 94-153. https://doi.org/10.32949/Arkhaia.2022.46

Paylaş!